Dile kolay geliyor söylemesi "On Yıl!" Ama neler yaşanmadı ki, bu ince, uzun, engebeli yolda... Neler yaşanmadı ki? Ankara Ekin Tiyatrosu'nun bu kısa tarihi bir bakıma ülkemizde, yasaklamalar, baskılar ve engellemeler kıskacında tiyatro yapmak isteyen herkesin tarihinin de kısa bir özeti sanki... Bu on yılda yaşananlar, komedisiyle trajedisiyle apayrı bir oyun repertuvarı sanki.
"Biz Bu İhtilali Niye Yaptık? Netekim" oynamadan yasakdandı, sonra aklandı. 1991 Körfez Savaşı tiyatroyu şöyle bir salladı. Ankara Ekin bu hafif ölçekteki sarsıntıyı ufak sıyrıklarla atlattı. Ama ardından gelen 1994 ekonomik tedbirleri ve bunu izleyen kriz tiyatroyu enkazın altına itti. "Memleket Hikayeleri" adlı oyun REFAHYOL hükümeti döneminde tam 47 yerde yasaklandı. Ankara DGM Başsavcılığı tarafından, 3713 sayılı kanunun 8. maddesi; 5442 sayılı kanunun 11/C maddesi; 2559 sayılı kanunun EK-l maddesi; 2911 sayılı kanunun 17. maddesi ve Olağanüstü Hal yasası'nın 11/H maddeleri ile suçlandı. Açılan tüm idari davalardan üstelikte bilirkişi raporlarıyla aklandı. TBMM'de bu yasaklamalarla ilgili yazılı ve sözlü soru önergeleri verildi. Ama yasaklamalar, engellemeler ve baskılar sürdü. "Bir Anarşistin Kaza Sonucu Ölümü"de mahkeme kararıyla yoluna devam edebildi. 1997 yılında Sanat Kurumu tarafından
"tiyatro sanatına katkılarından" ötürü, "Seçici Kurul Özel Ödülü" ile ödüllendirildi.
Şimdi, Bu on yılın ardından, o engebeli, ince, uzun yolda yürümeyi sürdürüyor Genç Adam.Yepyeni yüzlerle, inançlı, yeni soluklarla buluşacağını biliyor. Onlarla bu tehlikeli yolda birlikte yürümek istiyor. Yeni yeni öykülerini bekleyen, o uzaktaki ışıltılı yüzlerle buluşacağını biliyor. Ve kararlı adımlarıyla o güzelim marşı mırıldanarak yürüyor: "Çıktık Açık Alınla On Yılda Her Savaştan"

Yrd. Doç.Dr.
Semih ÇELENK
Öğretim Üyesi

Soru:Tüm insanlar polis olduğunda
tutuklayacak kim kalır?...

"Bir düşün", der Zemiatin'in Biz adlı romanında Benafactor, "O ikisine, cennette, bir şans verildi; Özgür olmadan mutluluk, ya da Özgür mutsuzluk. Üçüncü bir alternatif yoktu. O salaklar özgürlüğü seçtiler, ve ne oldu? Yüzyıllardır zincirlerim arar dururlar"

Benafactor'a göre insanlar mutlu olmak için, özgürlüklerinden fedakarlıkta bulunmalıdırlar. Çünkü Özgür olmak, insanı mutsuzlaştırır. O yüzden insanlar, özgürlüklerinin tamamını ya da büyük bir kısmını sınırlayacak bir otoriteye boyun eğmeye razı olurlar. Böylece, düşünmek zorunda kalmazlar. Otorite onlar için düşünür, karar verir ve uygular.
Düşünmek, zararlıdır. Düşünen insan yaşantısını sorgular; ne kadar refah içinde yaşadığı önemini kaybeder, önemli olan, nasıl yaşadığıdır. Bir köle efendisi, çok rahat bir yaşam sürmektedir ama, bu yaşantı doğru mudur? Böylece düşünen insan, önce kendi hayatını sonra tüm toplumu ve sistemi sorgular. Sorgulama, sonucunda doğruları, yanlışları, ve acıyı getirir. Çünkü bir çözüm gereklidir. Düşünen insan öyle bir noktaya gelir ki, tüm çıkışları kapanır. Devlet, örgütlü iktidar, kral, imparator, başkan... Tüm bu tanımlar, böylesi bir 'düşünmeme' isteği yüzünden doğurulur. İnsanlar, kendi özgür iradeleriyle, bir yöneten kesimin emirlerine boyun eğer. Böylece sorgulamaz ve mutlu olurlar.
Devlet bir araçtır. İnsanların özgürlüğüyle beslenir, ve onlara mutluluk verir. Onlara güvenlik sağlar, ve gelecek kaygılarını ortadan kaldırır. İnsanlara belli statülerin çok özel haller aksinde değişmeyeceği garantisini verir.
Ancak açtır devlet, eğer engellenmezse, yetinmez. İnsanlara daha fazla mutluluk verme vaadiyle onları daha da köleleştirmek ister. Öyle ki bir süre sonra, devlet, bir amaç oluverir, insanlar unutulur. 'Ben' kelimesi, 'Biz' olduğu anda, birey, toplum içinde eriyip yok olduğunda, devlet amaç olmuştur artık. O andan sonra konumunu korumak için her şeyi yapmaya hazırdır. İnsanlara güvenlik sağlamak için bir araç olması gereken 'polis' teşkilatı, sistemin bu açlığının bir amacı oluverir. Devlet, bir 'polis devleti' halini alır. O andan sonra, düşünme ve özgürlük kelimeleri unutturulur. Egemen, insanlar için düşünür. Tüm insanlar, yukarıdan aşağıya doğru bir emir-komuta zincirine dizilir ve söylenenlere itaat eder. 'Polis devlet' ütopyası, tüm insanları polis ya da yarı-polis haline getirdiğinde, amacına ulaşmış olacaktır; 'refah toplumu'. Düşünemeyen, sadece itaat eden bir sürü. Ya da oyundaki Emniyet Genel Müdürünün sözleriyle; "Tepkisiz, duyarsız, vurdumduymaz, bilinçaltı bilinçüstü boşaltilmış, halk olma duygusunu yitirmiş bir halk".
Egemen bu itaati sağlamak için her yola başvurmakta özgürdür artık. Ve itaat etmeyenler cezalandırılır. En tehlikeli itaatsizlik ise düşünmektir. Bu yüzden egemen, düşünce özgürlüğünün önüne kalın bir duvar örmekte geç kalmayacaktır.
Peki nereye kadar? İnsanların düşünmelerini nereye kadar engelleyebilir?
Ya da, tüm insanlar polis olduğunda, tutuklayacak kim kalır?
* * *
Nice hem mutlu, hem özgür "yeni 10 yıllara" Ekin tiyatrosu; İyi ki varsın.